Ebu Abdullah Muhammed ibn Ismail ibn Mugire el–Džufi el–Buhari, priznati hadiski učenjak, šerijatski pravnik i mudžtehid, rođen je u petak, poslije džume - namaza, 194.-te godine po Hidžri u Buhari.
Potiče iz ugledne porodice koja je dala nekoliko istaknutih učenjaka. Njegov otac Ismail bio je poznat u svoje vrijeme kao veoma učen i pobožan čovjek. Kao i sin mu Muhammed, Ismail je pokazivao osobiti interes za hadis. Muhammed se još kao dijete isticao nad ostalom djecom bistrinom, oštroumnošću i ljubavlju prema nauci, a posebno prema hadisu.
Sa nepunih deset godina prisustvovao je medžlisima hadisa, obilazio učenjake svog kraja i od njih učio hadis. Ubrzo je napamet naučio Kur'an, a potom i značajna djela istaknutih učenjaka Abdullaha ibn Mubareka, Vaki'a ibn Džabira i dr.
Jedno je vrijeme, pored najveće želje, morao prekinuti naukovanje zbog bolesti očiju. Bolest se pogoršala do te mjere da je potpuno obnevidio. Pošto u to vrijeme nije bilo stručnih ljekara za bolesti takve vrste, Buharijevoj majci nije preostajalo ništa drugo, nego da se obrati Allahu subhanehu ve te'ala i moli za njegovo ozdravljenje. Molila je svakodnevno, ne gubeći ni za trenutak nadu u Njegovu subhanehu ve te'ala milost.
Jedne noći je u snu vidila Ibrahima alejhi selam, kako joj reče da se ne žalosti, jer će joj sin ozdraviti i progledati. To se ubrzo iza toga i ostvarilo, Buhari je potpuno ozdravio i progledao. Ovaj slučaj je bio uzrok da neki učenjaci kažu da je Allah subhanehu ve te'ala odabrao Buharija za zaštitnika Poslanikove sallallahu alejhi ve sellem tradicije.
Kada je Buhari napunio šesnaest godina sa majkom i bratom Ahmedom odlazi u Mekku da obavi hadždž. Nakon obavljenog hadždža, Ahmed i majka se vraćaju kući, a Muhammed je ostao u Mekki da kod tamošnjih učenjaka produbljuje znanje u hadisu. Dok je boravio u Mekki često je odlazio i u Medinu i od medinskih učenjaka slušao hadis. U krugu dva harema započinje sa pisanjem čuvenog “Džamiu-s-Sahih”.
U želji da što bolje upozna hadis i hadisku nauku, Buhari obilazi sve značajnije naučne centre. Dolazi u kontakt sa najeminentnijim hadiskim stručnjacima s kojima vodi rasprave i traži njihova mišljenja u pogledu stručnih ocjena. Boravio je u Šamu, Egiptu, Hidžazu, Basri, Kufi, Horasanu i Bagdadu. 250.-te godine po Hidžri odlazi u Nejsabur. Sve vrijeme koje je proveo tamo Buhari maksimalno koristi za predavanja iz hadisa. Njegovim predavanjima prisustvovalo je hiljade ljudi. Među slušaocima su redovno bili njegovi raniji učitelji.
Nakon izvjesnog vremena Buhari je bio prisiljen da napusti Nejsabur i otputuje u svoje mjesto Buharu. Jednog dana ga tamošnji namjesnik Zuhali poziva na dvor da njemu i njegovim sinovima predaje njegov “Džami'u-s-Sahih”. Buhari je odbio taj poziv, uz obrazloženje da on ne želi poniziti nauku time što će je odnijeti pred vladarska vrata, nego ukoliko namjesnik, sa svojim sinovima, želi da sluša njegov “Džami'u-s-Sahih”, neka izvoli prisustvovati predavanjima sa ostalim svijetom. Tada je bio prisiljen da napusti rodno mjesto i krene prema Samarkandu. Na putu prema Samarkandu, u mjestu Hartenek, Buharija zatiče smrt 256.-te godine po Hidžri.
Cijeli je svoj život Buhari proveo u izučavanju hadisa. Sam je rekao da je hadis učio od 1 080 učenjaka među kojima su najpoznatiji: Ahmed ibn Hambel, Jahja ibn Mu’in, Ishak ibn Rahivejh i Abdullah ibn Mubarek.
Između mnogobrojnih Buharijinih učenika istaći ćemo imena samo nekih, koji su kasnije kao hadiski stručnjaci postali poznati u čitavom svijetu. To su: Muslim ibn Hadždžadž, Nesa’i, Tirmizi i dr.
Kao što je sam naglašavao, Buhari je znao napamet 100 000 vjerodostojnih i 200 000 hadisa, koji nisu vjerodostojni. Uz to, kazao je da ne postoji nijedno ime u historiji biografije i analima, a da on o toj osobi ne zna sve moguće podatke. Imam Muslim ga naziva liječnikom koji liječi od skrivenih nedostataka i slabosti.
Koliki je bio poznavalac hadisa najbolje nam svjedoči bagdadski slučaj. Naime, jednom prilikom, kada je po ko zna koji put svratio u Bagdad, tamošnji učenjaci su željeli da provjere Buharija, pa su uzeli 100 hadisa i ispremetali njihove senede i podijelili ih desetorici ljudi. Kada je Buhari stigao svaki od njih ga je pitao šta misli o pomenutim hadisima. Svakom od njih je odgovorio da te hadise ne zna. Pošto su se svi izredali, počeo je pojedinačno da odgovara na svaki hadis. Ukazao je na pogreške u svakom hadisu, a zatim povratio sened svakog hadisa njegovom metnu. Vidjevši to svi prisutni mu priznaše učenost.
Kao učenjak Buhari je priznat od svih učenjaka svoga vremena, kao i od svih kasnijih hadiskih i islamskih učenjaka. Nazvali su ga Emirul - mu’mininom u hadisu, a taj naziv, osim njega, nije dobio nijedan hadiski učenjak sve do danas. Ahmed ibn Hambel bilježi da je Imam Muslim jednog dana stao pred Buharija i rekao mu: “O učitelju svih učitelja, poglavico hadisa, učenjaku, liječniku koji poznaješ sve bolesti hadisa, dozvoli mi da ti poljubim noge.”
Kruna svega šta je u znak pohvale o Buhariji rečeno su riječi poznatog hadiskog učenjaka Ibn Hadžera koji kaže: “Sve što postoji od papira i svi učenjaci ne bi bili dovoljni da napišu sve ono što je o Buhariji pohvalno rečeno, to je more u kome nema kraja.”
Buhari je napisao veliki broj djela iz hadisa, fikha i drugih grana islamskih znanosti. Najpoznatija su mu sljedeća djela: Džami'u-s-Sahih, El-Edebu-l-mufred, Et-Tarihu-l-kebir, Et-Tarihu-l-vesil, Et-Tarihu-s-sagir, Džami'u-l-kebir, Esmau-s-sehabe.
| < « | » > |
|---|